Stacks Image 41

Sint Anthony Gasthuis te Groningen

Sint Anthony Gasthuis 1517 - 2017

Er is geen stichtingsbrief van het Sint Anthony Gasthuis, dat tot een van de oudste gasthuizen van Groningen behoort. De andere werden met name gesticht door de kerk, zoals bijvoorbeeld het Heiligen Geest Gasthuis en het Pepergasthuis. Het meest waarschijnlijk is, dat het stadsbestuur van Groningen opdracht heeft gegeven tot het bouwen van het Sint Anthony Gasthuis in de nieuwe stadsuitbreiding tegen de rond 1470 aangelegde wallen. In die periode werd een stadsmedicus aangesteld en de stichting van het Sint Anthony Gasthuis kan wellicht in dit licht worden gezien. Tegen de veelvoorkomende pest kon men in die tijd weinig anders bedenken dan de zieken zoveel mogelijk te isoleren, bijvoorbeeld aan de rand van de stad.

Tegenwoordig ligt het gasthuis echter niet meer op exact dezelfde plek. Dat blijkt uit vergelijking van oude kaarten met de huidige situatie. Een belangrijk verschil is dat het poortgebouw zuidelijker heeft gestaan. Het bouwhistorisch onderzoek dat in 2016 is verricht heeft overigens opgeleverd dat – in tegenstelling tot eerdere aannames – niets van het huidige gasthuis meer dateert uit de begintijd. Het is in 1695 herbouwd.

Naamgever van het gasthuis is waarschijnlijk de Heilige Sint Antonius van Egypte, ook genaamd Anthonius de Kluizenaar. ‘Sint Anthony’ of ‘Antonius Abt’ wordt in de middeleeuwen namelijk als pestheilige vereerd. Hij wordt omstreeks 250 in Egypte geboren uit welgestelde christelijke ouders, doet op jonge leeftijd afstand van al zijn bezit en trekt zich als kluizenaar terug in de woestijn. Daar zou hij op zeer hoge leeftijd op 17 januari 356 zijn overleden. Hij wordt niet alleen beschouwd als grondlegger van het kloosterleven, maar ook als behoeder en trooster van zieken en armen. Hij wordt vooral gezien als beschermer tegen het ‘Sint Anthoniusvuur’ (ergotisme), vallende ziekte, pest en dergelijke. Zo wordt Sint Anthony in de late middeleeuwen de populairste heilige van West-Europa en wordt zijn naam aan gasthuizen verbonden, zoals begin vijftiende eeuw ook in Leeuwarden.

500 jaar

In 2017 bestaat het Sint Anthony Gasthuis 500 jaar. Aan dit heugelijke feit wordt het hele jaar aandacht besteed met als hoogtepunt het jubileumfeest op 10 juni 2017.

Meer dan een ‘geschiedkundige’ schets uit 1851 van het Sint Anthony Gasthuis bestaat er niet. Voor de voogdij reden om de bewogen geschiedenis vast te laten leggen door stadshistoricus Beno Hofman. Resultaat is het gedetailleerde en rijk geïllustreerde boek: ‘Sint Anthony Gasthuis 1517 – 2017; vijf eeuwen geborgenheid’ (verkrijgbaar voor € 19,50 + verzendkosten via de mail: voogdij@sintanthonygasthuis.com).

Daarnaast is ter markering van het 500-jarig bestaan aan kunstenaar Jaap van Meeuwen de opdracht gegeven een bronzen beeld te vervaardigen, dat de zo karakteristieke rust van het Hofje verbeeldt. Gedurende het gehele jaar zijn er foto’s van vroeger en nu te bezichtigen. Een bewonerscommissie heeft samen met de voogdij een feestprogramma opgezet voor bewoners, oud-bewoners en genodigden. Onderdelen van het programma, dat muzikaal wordt omlijst door ‘De Tempeliers’ zijn: de onthulling van het bronzen beeld, het aanbieden van het eerste exemplaar van het boek en een toneeluitvoering door het Groninger Studententoneel over het ‘dolhuis’.

Ook verschijnt er een glossy-uitgave van de Hofjeskrant met bijdragen van bewoners en oud-bewoners en met een terugblik op de rijke historie van het Hofje.

Tot slot is de folder van het Sint Anthony Gasthuis, waarin aan de hand van een rondgang de geschiedenis en de bouwkundige kenmerken van het Hofje worden beschreven, opnieuw uitgegeven. De vorige versie dateert van 2006, toen de hoofdpoort is gerestaureerd.

Door bemiddeling van stadshistoricus Beno Hofman heeft de gemeente Groningen een bouwhistorisch onderzoek laten uitvoeren (door bouwkundigen Taco Tel en Jan van der Hoeve) naar het Sint Anthony Gasthuis. Dit onderzoek heeft belangrijke nieuwe historische feiten opgeleverd, die in het boek uitvoerig worden beschreven. Het definitieve rapport wordt gepubliceerd op de Cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Groningen.